Các món bánh truyền thống ngày Tết của các dân tộc ở Quảng Ninh

Chủ Nhật, 29/01/2017, 16:37 [GMT+7]

QTV - Quảng Ninh không chỉ được biết đến là thiên đường ẩm thực hải sản mà còn nức tiếng bởi những món bánh giàu sắc màu văn hóa dân tộc ngày Tết.

Ngày Tết đoàn viên tròn đầy không thể thiếu những thức bánh truyền thống dâng lên ông bà, tổ tiên. Là một vùng đất quy tụ 22 dân tộc sinh sống nên các món bánh truyền thống ngày Tết của Quảng Ninh vô cùng đa dạng, phong phú.

Bánh gù, bánh bột

Phụ nữ Dao gói bánh gù, bánh bột cho ngày Tết
Phụ nữ Dao gói bánh gù, bánh bột cho ngày Tết

Khác với truyền thống gói bánh chưng, bánh dày ngày Tết của người Kinh, người Dao Thanh Y ở Uông Bí gói bánh gù, bánh bột. Hai loại bánh được làm từ nguyên liệu chính là gạo nếp, chỉ khác là nhân bánh gù có lá cẩm, thịt, đỗ; nhân bánh bột có đường đen. Gạo nếp quyện với đường, hay đỗ đều thể hiện sự giao hòa giữa trời và đất. 

Cứ mỗi dịp Tết đến, những người phụ nữ Dao ở xã Thượng Yên Công lại quây quần bên nhau, tất tưởi gói bánh gù, bánh bột. Gạo nếp gói bánh phải được vo sạch, ngâm 30 phút cho ráo nước. Lá gói bánh phải xếp theo đôi, chiếc bánh nào cũng phải có 5 lá ỏng, 1 lá dong; lá ỏng lót trong, lá dong lót ngoài. Mùi vị của lá ỏng làm cho chiếc bánh có vị ngon rất đặc trưng mà ăn một lần không thể quên được. 

Theo thời gian, những chiếc bánh gù, bánh bột truyền thống cũng thay đổi để phù hợp hơn với thời cơm no áo ấm. Cụ Trương Thị Bích (74 tuổi, xã Thượng Yên Công) ngậm ngùi nhớ lại: “Ngày xưa, nghèo không có gạo, bánh bột gói từ bột sắn nhân đường, bánh gù thì bột sắn nhân lá cẩm, ngày nay bọn trẻ cho thêm thịt với đỗ cho ngon hơn, chứ ngày trước làm gì có đâu”. Nhưng dù xưa hay nay thì hai loại bánh này vẫn mang những hương vị rất truyền thống của người Dao, đó là hương thơm mát của gạo nếp và lá ỏng, màu đỏ may mắn của lá cẩm, cái ngầy ngậy của thịt mỡ và đỗ xanh, cái ngọt dịu của đường đen. Nhờ các bà, các mẹ, những chiếc bánh truyền thống của người Dao không bị mai một mà tiếp tục được truyền lại cho thế hệ sau, trở thành món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết của người Dao Thanh Y xã Thượng Yên Công, TP. Uông Bí.

Bánh chưng cẩm

Bánh chưng cẩm của người Dao ở Pò Hèn, TP Móng Cái
Bánh chưng cẩm của người Dao ở Pò Hèn, TP Móng Cái

Cũng như dân tộc Kinh, người Dao, Sán Chỉ ở Pò Hèn cũng có phong tục cúng tất niên để tưởng nhớ tổ tiên, cầu trời cho một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa. Mâm cỗ của người Dao ở Hải Sơn được nấu đủ đầy với những nông sản bình dị là thành quả lao động của một năm dâng lên ông bà, tổ tiên. Đó là con gà, thịt luộc, xôi gạo nếp, chén rượu trắng thơm lừng và đặc biệt món không thể thiếu là bánh chưng cẩm.

Người Dao ở Pò Hèn không gói bánh chưng theo hình vuông mà gói theo hình trụ để khi thái lát dễ dàng. Cũng có những nguyên liệu như gạo nếp, lá dong, thịt, muối... nhưng nhân bánh chưng không kèm đỗ xanh mà dùng lá cẩm đã dã nhuyễn để làm nhân. Vậy nên, chiếc bánh chưng khi nấu chín sẽ có nhân màu đỏ hồng bắt mắt, vị bánh bùi bùi, ngậy ngậy và thơm hương vị của rừng.

Bánh tài lồng ệp

Bánh tài lồng ệp
Bánh tài lồng ệp

Bánh tài lồng ệp là một trong những thức bánh cổ truyền không thể thiếu trong mâm cỗ Tết của người Sán Dìu ở Quảng Ninh.

Bánh tài lồng ệp được làm từ bột gạo trộn với bột nếp cùng lạc rang và đường phên theo tỉ lệ nhất định, có màu vàng nâu bắt mắt, trên mặt phủ lớp vừng lạc được rắc đều trông rất ngon miệng.

Bánh dẻo, thơm ngậy vị ngọt bùi của lạc, vừng, vị nồng cay nhẹ nhàng của nước gừng. Không chỉ ngon khi ăn lúc đã nguội mà tài lồng ệp đem rán cũng rất hấp dẫn thực khách bởi sự cộng hưởng của lớp ngoài giòn giòn thơm nức mùi nếp mới cùng lớp trong dẻo mềm quyện vị cay của gừng, chất ngọt dịu của đường phên và vị bùi bùi của lạc, vừng.

Vì vị ngon nức tiếng gần xa mà loại bánh này được bán nhiều ở các hàng quán gần đền chùa hay ngay trong chợ địa phương ở khu vực Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn... Đây không chỉ là thứ đặc sản yêu thích mà còn là thức cúng truyền thống trong những ngày Tết của người dân vùng quê đất Mỏ.

 Bánh Cooc mò

Bánh Coóc mò
Bánh Coóc mò

“Cooc mò” là cái tên mang bản sắc riêng của người Tày ở Bình Liêu, một loại bánh nhỏ xinh với hình dáng chóp nhọn giống như chiếc sừng của con bò cùng cái tên lạ ngay lập tức khiến các thực khách nao lòng. Đây cũng là món ăn không thể thiếu trong các ngày lễ đặc biệt của người dân Bình Liêu như  Tết nguyên đán, Tết Đoan Ngọ (Tết diệt sâu bọ)…

Vẫn sử dụng những nguyên liệu quen thuộc giống món bánh chưng truyền thống của người Việt như gạo nếp, thịt lợn, đỗ xanh... nhưng món bánh Cooc mò cho thêm lá cơm lông để bánh dậy mùi thơm, đằm vị và ăn đỡ ngán hơn.

Xôi ngũ sắc

Xôi ngũ sắc
Xôi ngũ sắc

Vào mỗi dịp lễ Tết, người dân Bình Liêu lại bày lên bàn thờ tổ tiên mâm xôi ngũ sắc thể hiện sự hạnh phúc tròn đầy.

Đúng với tên gọi, loại xôi này thường có 5 màu là trắng, đỏ, xanh, tím, vàng và được tạo màu từ nguyên liệu thiên nhiên như gạo nếp, củ rền, lá ngải... Xôi ngũ sắc mang hương vị của củ và lá cây rừng, không thể lẫn với bất cứ loại xôi nào khác. Hạt xôi bóng đẹp, màu tự nhiên, ăn mềm, dẻo và thơm vị đặc trưng. Khi ăn có thể chấm thêm ít muối vừng, lạc cho thơm ngon, đậm đà khiến các du khách có dịp thưởng thức đều vô cùng ưa thích.

Bánh bạc đầu

Bánh bạc đầu
Bánh bạc đầu

Ngày Tết đối với người Sán Dìu ở Quảng Ninh không thể thiếu món bánh bạc đầu truyền thống. Loại bánh từ bột gạo nếp nhân đỗ hoặc nhân vừng, lớp ngoài phủ lớp bột mịn có vị ngon ngậy, thơm mát khiến người thưởng thức không thể chối từ.

Bánh chưng cơm lông

Bánh chưng cơm lông
Bánh chưng cơm lông

Bánh chưng cơm lông là món bánh truyền thống trong mâm cỗ Tết của người dân ở Hải Hà và Móng Cái. Người dân địa phương cho biết gọi như vậy là bởi trước khi có đỗ xanh, người dân tộc đã dùng lá cơm lông xay nhuyễn để tạo màu sắc, hương vị riêng độc đáo cho bánh.

Có hai loại bánh chưng cơm lông là loại một nhân và hai nhân. Bánh chưng cơm lông một nhân là loại bánh nhân chỉ có thịt và lá cơm lông xay nhuyễn; bánh hai nhân được cho thêm một lớp đỗ xanh. Khi cắt ra để ăn, nhân bánh có màu đỏ tía trông bắt mắt, bánh dẻo mền đượm vị ngậy của thịt, quyện hương thơm của gạo nếp và bùi bùi của lá cơm lông...

Mạc Thảo 

.
.
.
.
.
.